2009-07-19 Δεν θα Πνιγούμε Αύριο, αλλά τι Κάναμε γι' Αυτό;

Οι κλιματικές αλλαγές και οι συνέπειές τους απασχολούν όλο και περισσότερο τους επιστήμονες σ’ όλο τον κόσμο. Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης οι κλιματικές αλλαγές και η αναχαίτιση των επιπτώσεών τους αποτελούν αιχμή του δόρατος στην πολιτική ατζέντα. Όλο και πιο συχνά ακούμε συζητήσεις για την άνοδο των θερμοκρασιών, για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, για την αύξηση της συχνότητας εμφάνισης των ακραίων καιρικών φαινομένων. Πρόκειται για κίνδυνο που έχει ήδη θέσει σε συναγερμό τον πλανήτη.
Το Δεκέμβριο του 2009 θα πραγματοποιηθεί στην Κοπεγχάγη η Παγκόσμια Σύνοδος για το κλίμα με κεντρικό θέμα τις κλιματικές αλλαγές. Η Κύπρια ακτομηχανικός, Ξένια Λοϊζίδου, είναι μέλος της ομάδας ειδικών (group of experts) που συμβουλεύει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τις επιπτώσεις από τις κλιματικές αλλαγές στη διαχείριση της παράκτιας ζώνης. Τι θα γίνει στην Κύπρο, πόσο κοντά μας είναι ο κίνδυνος και για το αν και πώς ετοιμαζόμαστε να αντιμετωπίσουμε τις επιπτώσεις από αυτή την κλιματική αλλαγή είναι μερικά από τα ερωτήματα που έθεσε ο "Π" και απάντησε η κ. Λοϊζίδου.
Η κ. Λοϊζίδου πιστεύει ότι τα επόμενα 50 χρόνια, τις κλιματικές αλλαγές στην Κύπρο θα τις ζούμε κυρίως ως έξαρση των ακραίων καιρικών φαινομένων, τα οποία θα εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση, θα έχουμε για παράδειγμα πιο συχνά μεγάλες φουρτούνες. Είναι σημαντικό όμως, όπως επισημαίνει, να συνειδητοποιήσουμε ότι πέραν της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής υπάρχει και η τοπική κλιματική αλλαγή.
Δίνεται μεγάλη σημασία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό για τις Κλιματικές Αλλαγές (IPCC) στην αντιμετώπιση και ανατροπή των τοπικών επιπτώσεων των κλιματικών αλλαγών μέσα από τοπικές δράσεις προς την αειφόρο ανάπτυξη. Εδώ είναι το δικό μας ενδιαφέρον, ως Κύπρος. Είμαστε νησί, δηλαδή ένα φυσικό σύστημα σχετικά αυτόνομο. Οι δράσεις σε τοπικό επίπεδο έχουν μεγάλη σημασία.
Έχουμε πρόθεση να κάνουμε μικρές ή μεγάλες αλλαγές στον τρόπο που ζούμε και στο μοντέλο ανάπτυξης που εφαρμόζουμε; Ή θα αρχίσουμε πάλι τις υπερβολές που θα οδηγήσουν στην απραξία λόγω αδυναμίας υλοποίησης των "τεράστιων" έργων που απαιτούνται;
Ήδη αρχίσαμε τις υστερίες, ακούγονται φωνές ότι θα πνιγούμε από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ότι θα γίνουμε αύριο έρημος και άλλα υπερβολικά. "Προσωπικά", σημειώνει "ανησυχώ γιατί στην Κύπρο πάντα έχουμε μια μαξιμαλιστική προσέγγιση στα πράγματα, που δεν μας αφήνει να δούμε τις μικρές δράσεις που θα μπορούσαμε να κάνουμε για να αλλάξουμε κάτι".
Ο τρόπος διαχείρισης των φυσικών πόρων στην Κύπρο χαρακτηρίζεται ληστρικός από την Ξένια Λοϊζίδου, υποδεικνύοντας ως χαρακτηριστικότερο το μη αειφόρο μοντέλο τουριστικής και οικιστικής ανάπτυξης το οποίο μπορεί να επιτείνει τις επιπτώσεις από τα ακραία καιρικά φαινόμενα στη ζωή όλων μας. Αν δει κανείς ένα χάρτη με τις πολεοδομικές ζώνες της Κύπρου, θα διαπιστώσει ότι σχεδόν στο σύνολό της η παράκτια ζώνη καλύπτεται από μια «κορδέλα» τουριστικής/ οικιστικής ανάπτυξης.
Η UNEP σε έκθεσή της το 2002 αναφέρει τη "γραμμική" παράκτια δόμηση, αυτή η λωρίδα με οικοδομές κατά μήκος όλων σχεδόν των ακτών της Κύπρου, ως ένα από τα έξι κακά παραδείγματα ανάπτυξης στη βόρεια Αμερική και τη δυτική Ευρώπη. Είδατε να γίνεται κάτι για να αλλάξει αυτό; Και στη νέα αναθεώρηση των περιοχών ανάπτυξης η "γραμμική" παράκτια ανάπτυξη έχει την τιμητική της!
Εν πάση περιπτώσει, σκεφτείτε τι επιπτώσεις θα έχει μια φουρτούνα σήμερα και ποιες αντίστοιχες θα είχε η ίδια φουρτούνα πριν 20 χρόνια. Σήμερα θα πλημμυρίσουν και θα καταστραφούν περιουσίες, σπίτια, τουριστικές εγκαταστάσεις, παραλιακοί πεζόδρομοι κλπ που έχουν κτιστεί πάνω στην παραλία. Πριν από 20 χρόνια θα πλημμύριζαν τα χωράφια, θα περνούσε η φουρτούνα και δεν θα υπήρχε ιδιαίτερο πρόβλημα, πλην πιθανόν της καταστροφής κάποιων καλλιεργειών.
Άλλο ένα μείζον θέμα για την ίδια είναι αυτό της ξηρασίας. Μπορεί να έχει μειωθεί η βροχόπτωση, αλλά έχει αυξηθεί δραματικά η ζήτηση για νερό. Όταν στην Κύπρο, όπου η ξηρασία είναι μια μόνιμη κατάσταση από αρχαιοτάτων χρόνων, επιτρέπεται να έχει την πισίνα του κάθε σπίτι και κάθε τουριστική έπαυλη, όταν τα υδροφόρα γήπεδα γκολφ έχουν επιλεγεί ως μια από τις αναπτυξιακές επιλογές μας και τα γρασίδια είναι η αγαπημένη φυτεία σε όλους τους κήπους, ιδιωτικούς και δημόσιους, μπορούμε να μιλάμε για βιώσιμη χρήση ή διαχείριση των υδάτινων πόρων; Χρησιμοποιούμε πολύ περισσότερο νερό από ότι έχουμε διαθέσιμο.
Γενικά στη Μεσόγειο Θάλασσα δεν αναμένεται να είναι τραγικά τα πράγματα μέχρι τα τέλη του αιώνα μας. Δεν υπάρχουν μετρήσεις, αλλά ούτε και τα μοντέλα που υπάρχουν μπορούν να υπολογίσουν πόσες υδάτινες μάζες από το λιώσιμο των πάγων θα εισέλθουν στη Μεσόγειο από τα 14 χιλιόμετρα του ανοίγματος του Γιβραλτάρ. Οι εκτιμήσεις που γίνονται μέχρι τώρα είναι επιφυλακτικές και αφορούν μέσες εκτιμήσεις για όλη τη Μεσόγειο, στα βαθιά νερά. Στην παράκτια ζώνη καμία εκτίμηση δεν είναι ασφαλής, γιατί το περιβάλλον είναι πολύ πολύπλοκο και τα μοντέλα δεν μπορούν να το προσομοιώσουν.
Πρόσφατη ισπανοβρεττανική μελέτη (Journal of Geophysical Research, 2008), αναφέρει ως πιθανή άνοδο της μέσης στάθμης της Μεσογείου μέχρι το 2100 από 3 εκατοστά (το καλύτερο σενάριο) μέχρι 61 εκατοστά (το χειρότερο σενάριο). Δηλαδή ουσιαστικά δεν ξέρουμε. Αυτό που μας επηρεάζει ήδη, παρόλο που δεν το έχουμε μετρήσει ποτέ στην Κύπρο, το υποψιαζόμαστε όμως από παρατηρήσεις στο πεδίο, είναι η αύξηση της ανύψωσης της στάθμης της θάλασσας κατά τη διάρκεια καταιγίδων, αυτό που λέμε μετεωρολογική παλίρροια.
Πρόσφατη ευρωπαϊκή έρευνα (CORI) υπολόγισε με μοντέλα αλλά και με τη χρήση χρονοσειρών δεδομένων ανέμου και ατμοσφαιρικής πίεσης, τις μετεωρολογικές παλίρροιες στις ακτές τις Ευρώπης. Για την Κύπρο οι υπολογισμοί δείχνουν ότι η άνοδος αυτή πιθανόν να φτάνει και το 0,5 μέτρο. Τι σημαίνει αυτό; Στις παράκτιες περιοχές της Κύπρου που το υψόμετρό τους είναι γύρω στο 1 μέτρο, θα πρέπει να αναμένουμε συχνές πλημμύρες όταν συμβαίνουν μεγάλες φουρτούνες.
Στην Κύπρο, ένα νησί με τόσο έντονη παράκτια ανάπτυξη, δεν έχουμε καν μετρήσεις της αστρονομικής παλίρροιας, επισημαίνει η Ξένια Λοϊζίδου. Χρησιμοποιούμε, πρόσθεσε, σποραδικές μετρήσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια και σίγουρα δεν μπορούν να αποδώσουν την πραγματικότητα.
Στηριζόμαστε σε μετρήσεις τις δεκαετίας του 1960 και παλαιότερες, όπου η διακύμανση της παλίρροιας (πλημμυρίδα/ άμπωτης) είναι 20 εκατοστά, αλλά έχουμε ενδείξεις ότι σήμερα μπορεί να ξεπερνά τα 50 εκατοστά! Μπορούμε όμως και πρέπει να επενδύσουμε σε αυτό τον τομέα.
Η διάγνωση του προβλήματος και η δημιουργία μηχανισμών και εργαλείων έγκαιρης πρόβλεψης και διαχείρισης του κινδύνου είναι πολύ σημαντική παράμετρος ορθού σχεδιασμού της παράκτιας ανάπτυξης: πολεοδομικός σχεδιασμός, μελέτες παράκτιων έργων/ λιμένων, παράκτιες υποδομές. Είναι απαραίτητο να οργανωθεί σύστημα μετρήσεων, να εντοπιστούν οι περιοχές κινδύνου, να χαρτογραφηθούν, να δημιουργηθούν χάρτες τρωτότητας ακτών. Αυτά όλα γίνονται. Αρκεί να υπάρξει βούληση και οργάνωση για υλοποίηση.
Το σίγουρο είναι πως το σύστημα που ελέγχει το παγκόσμιο κλίμα έχει διαταραχθεί και βρισκόμαστε σε μια περίοδο αστάθειας, με τα ακραία καιρικά φαινόμενα να συμβαίνουν όλο και πιο συχνά και εμείς πρέπει να μάθουμε να ζούμε με αυτό και να προσαρμοστούμε στα νέα δεδομένα. Στην Κύπρο πρέπει να θέσουμε ως άμεση προτεραιότητά μας την υλοποίηση δράσεων τοπικής εμβέλειας, για να μπορέσουμε μέσα από την προώθηση ενός πιο βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης να πετύχουμε την καλύτερη δυνατή απόκριση στις κλιματικές αλλαγές. Δεν χρειάζονται υστερίες, δεν πρόκειται να πνιγούμε αύριο από την ανύψωση της στάθμης της θάλασσας! Απαιτείται ψύχραιμη αντιμετώπιση, γνώση των δεδομένων, καλός συντονισμός και στρατηγικός σχεδιασμός και υλοποίηση.
Ως κλιματικές αλλαγές ορίζονται οι μακροπρόθεσμες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας, της βροχόπτωσης, του ανέμου, και άλλων παραμέτρων του κλίματος της Γης. Αυτό το φαινόμενο συνέβαινε στον πλανήτη μας και θα συμβαίνει αφού αφορά την περιοδικότητα, μακροπρόθεσμη ή βραχυπρόθεσμη, των φυσικών φαινομένων.
Το θέμα απέκτησε νέες διαστάσεις από τη στιγμή που εντοπίστηκαν οι επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στις διακυμάνσεις αυτές. Τέτοιες επιπτώσεις είναι η ρύπανση, η έκλυση των αερίων θερμοκηπίου (π.χ. διοξείδιο του άνθρακα), η μείωση του πάχους της στοιβάδας του όζοντος, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η αύξηση της θερμοκρασίας σε όλο τον πλανήτη. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν πλέον ενοχοποιηθεί για τις αλλαγές του κλίματος ή καλύτερα για την επιτάχυνση ή επιβάρυνση των αλλαγών, που είναι πιθανόν ούτως ή άλλως να συνέβαιναν στον πλανήτη μας.

Κώστας Νάνος, "ΠΟΛΙΤΗΣ", 2009-07-19