2010-01-24 Ιπποπόταμοι και Ελέφαντες στην Κύπρο πριν από 11.000 Χρόνια.

Πριν από περίπου 11000 χρόνια στην Κύπρο υπήρχαν ζώα τα οποία έχουν εκλείψει και την ευθύνη για τον αφανισμό τους την έχουν οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού, οι οποίοι είχαν τότε ως βασικό τρόπο εξασφάλισης τροφής το κυνήγι. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω ζώα κυνηγήθηκαν μέχρι τελικού αφανισμού. Τα ζώα αυτά είναι ο νάνος ιπποπόταμος [hippopotamusminor], o νάνος ελέφαντας [elephascypriotes], ο αγριόχοιρος [susscrofa] και το ελάφι [dama mesopotamica].
Το αγρινό και η αλεπού, τα οποία έχουν κι αυτά τις ρίζες τους στο μακρινό παρελθόν, υπάρχουν ακόμα στο νησί.
Ο νάνος ιπποπόταμος είχε βάρος γύρω στα 200 κιλά, ύψος γύρω στους 75 πόντους και μήκος περίπου 125 πόντους. Δηλαδή, περίπου στο μέγεθος ενός μέτριου γουρουνιού.
Ο νάνος ελέφαντας είχε και αυτός βάρος γύρω στα 200 κιλά και ύψος περίπου 1 μέτρο.
Συγκριτικά αξίζει να σημειωθεί ότι ο σημερινός αφρικανικός ιπποπόταμος ζυγίζει από 1.500 μέχρι 3.000 κιλά, ενώ ο σημερινός αφρικανικός ελέφαντας ζυγίζει από 3.000 μέχρι 9.000 κιλά. Διαφορά τεράστια συγκριτικά με το μέγεθος των νάνων αντίστοιχων ζώων. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι σε ορισμένες περιοχές στην αφρικανική ήπειρο ζουν μέχρι σήμερα νάνοι ιπποπόταμοι.
Σύμφωνα με τα ευρήματα που υπάρχουν, τα ζώα αυτά υπήρχαν στο νησί περίπου έως το 10.000 π.Χ. Το ελάφι, που υπήρξε σημαντικό είδος τροφής για τους αρχαίους κατοίκους της Κύπρου, εξέλιπε από το νησί πριν από 500—600 χρόνια.
Για τον αγριόχοιρο δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για το πότε εξαφανίστηκε από το νησί, αλλά σε σημείο που έχω ανακαλύψει πρόσφατα διάφορα κόκαλα ζώων και χρονολογείται γύρω στο 4.000 π.Χ., υπάρχουν και ζωικά κατάλοιπα αγριόχοιρου. Για το ελάφι και τον αγριόχοιρο υπάρχουν δύο εκδοχές για το πώς βρέθηκαν στην Κύπρο. Η πρώτη εκδοχή υποστηρίζει ότι τα ζώα πέρασαν κολυμπώντας τις μικρές αποστάσεις που υπήρχαν τότε από τις γειτονικές χώρες [Τουρκία, Συρία, Ισραήλ και Αίγυπτο]. Η δεύτερη εκδοχή υποστηρίζει ότι τα ζώα αυτά τα έφεραν μαζί τους οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού για να τα εκτρέφουν και αργότερα τα ζώα αυτά ξέφυγαν και επανήλθαν στην άγρια τους κατάσταση.
Όσον αφορά το νάνο ιπποπόταμο και το νάνο ελέφαντα, οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα ζώα αυτά έφτασαν στην Κύπρο κολυμπώντας από την Αίγυπτο, που η απόστασή της από την Κύπρο πριν από 100.000-250.000 χρόνια ήταν μόνο 30 χιλιόμετρα. Υποστηρίζεται ταυτόχρονα ότι τα ζώα που ήρθαν στο νησί είχαν το μέγεθος των μεγάλων ιπποπόταμων [3.000 κιλά] και των μεγάλων ελεφάντων [9.000 κιλά]. Τα ζώα αυτά ήταν κυρίαρχα στο νησί για χιλιάδες χρόνια, χωρίς φυσικούς εχθρούς, αφού οι πρώτοι άνθρωποι [homo sapiens] έφτασαν στο νησί περίπου το 12000 π.Χ. Τα ζώα αυτά χωρίς εχθρούς, με την πάροδο χιλιάδων χρόνων, αυξήθηκαν δραματικά σε ένα σχετικά μικρό νησί όπως είναι η Κύπρος, με φυσικό επακόλουθο να αντιμετωπίσουν πρόβλημα έλλειψης τροφής. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι ακριβώς λόγω της έλλειψης τροφής τα ζώα άρχισαν να μαστίζονται από στρες και λόγω αυτού του στρες ενεργοποιήθηκαν διάφορες ομάδες γονιδίων που λειτούργησαν σαν ένας μηχανισμός που προκαλεί νανισμό, το λεγόμενο νησιώτικο νανισμό.
Σκοπός αυτής της καθαρά φυσικής διαδικασίας ήταν με την πάροδο του χρόνου τα ζώα να σμικρύνουν σε τέτοιο βαθμό ώστε να χρειάζονται πολύ λιγότερο φαγητό και να προσαρμοστούν στο φυσικό περιβάλλον που ζούσαν, να επιβιώσουν και να διαιωνίσουν το είδους τους.
Τα πρώτα απολιθώματα των ζωών αυτών τα ανακάλυψε η Ροδοθέα Πέιτς το 1902, η οποία ήταν παλαιοντολόγος στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου.
Σήμερα τα απολιθώματα των ζώων αυτών έχουν βρεθεί σε 40 περίπου σημεία της Κύπρου. Όλα τα απολιθώματα που βρέθηκαν αφορούν ζώα με νανισμό και όλα βρέθηκαν σε παράλιες περιοχές.

Προσωπικές ανακαλύψεις, τεράστια συλλογή
Μαζί με τη σύζυγό μου Φανή και τον καλό μου φίλο Αντώνη Αντωνίου, διευθυντή της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, έχουμε ανακαλύψει ένα νέο σημείο με ιπποπόταμους που είναι και αυτοί νάνοι. Διαθέτοντας 30χρονη εμπειρία στα απολιθώματα της Κύπρου, καταφέραμε να δημιουργήσουμε μια τεράστια συλλογή απολιθωμάτων απ’ όλη την Κύπρο, η οποία είναι διαθέσιμη για μελλοντικές μελέτες.
Πρόσφατα ανακαλύψαμε στην περιοχή Λευκωσίας έξι σημεία με απολιθωμένα κόκαλα από τεράστιες φάλαινες [20 μέτρα], καθώς και δόντια από καρχαρίες που κυκλοφορούσαν στην περιοχή Λευκωσίας πριν από ένα εκατομμύριο χρόνια, όταν δηλαδή, υπήρχε θάλασσα. Επίσης, σε περιοχή κοντά στο Γέρι ανακαλύψαμε αρκετά κόκαλα ζώων που χρονολογούνται από το 4000 π.Χ.
Ο χώρος αυτός ήταν χώρος απόρριψης τροφικών ζωικών καταλοίπων από ομάδα κυνηγών που ζούσε στην περιοχή. Η μελέτη του χώρου από ειδικούς θα δώσει νέες σημαντικές πληροφορίες για τη φυσική ιστορία του τόπου μας.

Ερωτηματικά και αμφιβολίες
Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πώς είναι δυνατόν να είχαμε στο νησί ιπποπόταμους των 3 τόνων και ελέφαντες των 9 τόνων χωρίς να βρεθεί το παραμικρό σημάδι και οποιοδήποτε απολίθωμά τους, ώστε να αποδεικτεί ο συνδετικός κρίκος των τεράστιων ζώων με τα νανόμορφα ζώα.
Όλες οι μέχρι τώρα ενδείξεις φυσιολογικά προκαλούν αμφιβολίες και προβληματισμό κατά πόσο οι επιστήμονες ενδεχομένως να κάνουν λάθος και τα ζώα αυτά να ήρθαν στο νησί μας με τη μορφή που βρίσκουμε σε όλα τα απολιθώματά τους, δηλαδή τη νανική. Δεν είναι δυνατό να βρίσκονται μικροσκοπικά απολιθώματα θαλασσίων κογχυλιών 1 χιλιοστού ηλικίας εκατομμυρίων χρόνων και απολιθώματα των μεγάλων ζωών να είναι άφαντα. Ένα άλλο γεγονός άξιον προβληματισμού είναι ότι τα απολιθώματα των ζώων αυτών έχουν βρεθεί μόνο στα παράλια της Κύπρου. Ο ιπποπόταμος είναι ζώο αμφίβιο που ζει σε ποταμούς και λίμνες γλυκού νερού, αλλά και στην ξηρά. Ο ελέφαντας όμως, είναι ζώο αποκλειστικά της ξηράς, οπότε τα ζώα αυτά δεν χρειάζονταν τη θάλασσα. Γιατί λόγω υπερπληθυσμού και υποφέροντας από την πείνα δεν μετακινήθηκαν προς την ενδοχώρα αναζητώντας τροφή;
Ελπίζεται οι μελλοντικές μελέτες και ευρήματα να δώσουν φως και απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά.

Γιώργος Κωνσταντίνου, "ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ", 2010-01-24